Er is iets vreemds aan de hand bij woningen die van het gas af gaan. Het energieverbruik daalt, de energierekening daalt, het label gaat omhoog en tegelijk springt de hoofdzekering er opeens uit als iemand de oven aanzet terwijl de auto laadt.
Dat is geen defect en geen slechte installatie. Het is een direct gevolg van hoe verduurzaming werkt, en het overvalt vrijwel iedereen die er middenin zit.
Kilowattuur en kilowatt zijn niet hetzelfde
Hier zit de hele verklaring in. Een kilowattuur is een hoeveelheid energie: dat is wat er op je rekening staat. Een kilowatt is een vermogen: hoeveel je op één moment tegelijk vraagt. Een zuinig huis verbruikt minder kilowatturen, maar vraagt vaak veel meer kilowatt.
Kijk naar wat er verdwijnt en wat ervoor in de plaats komt.
Je oude cv-ketel leverde ongeveer 24 kW aan warmte, maar trok daarvoor zelf nauwelijks stroom grofweg 100 tot 150 watt voor de pomp en de elektronica. Al dat vermogen kwam uit de gasleiding. Vervang je hem door een warmtepomp, dan verhuist die warmtevraag naar je meterkast: 2 tot 4 kW continu, en meer als er een elektrisch element bijspringt tijdens een koude nacht.
Je gasfornuis trok nul watt. Een inductiekookplaat vraagt op vol vermogen 7,4 kW.
Je auto tankte je bij een pomp buiten de deur. Nu laadt hij thuis, aan 3,7 kW enkelfase of 11 kW driefase.
Een gemiddelde rijtjeswoning had tot voor kort nooit meer dan een paar kilowatt tegelijk nodig. Dezelfde woning met warmtepomp, inductie en een laadpaal kan zonder moeite boven de 20 kW piek uitkomen. Het jaarverbruik is misschien gedaald, maar de piek is verviervoudigd.
Wat je aansluiting daadwerkelijk aankan
Veel woningen in Nederland hebben een enkelfase-aansluiting van 1x25A. Dat komt neer op ongeveer 5,75 kW. Een inductiekookplaat alleen al kan daar in theorie overheen.
In de praktijk gebruik je zelden alle kookzones tegelijk op vol vermogen, dus het gaat vaak net goed. Tot het moment dat er iets bij komt. De auto aan de laadpaal, de vaatwasser die opwarmt, de waterkoker, en de oven op 200 graden. Dan haalt de hoofdzekering het niet meer, en die doet dan precies waar hij voor bedoeld is.
Een driefase-aansluiting van 3x25A geeft je ongeveer 17,3 kW. Dat is voor de meeste woningen ruim voldoende, ook met warmtepomp en laadpaal.
Drie dingen die mensen door elkaar halen
Als iemand zegt “ik moet mijn meterkast laten verzwaren”, kan dat drie verschillende dingen betekenen, met heel verschillende prijskaartjes.
De aansluiting is de kabel van het net naar je woning en de aansluitwaarde die je netbeheerder je toekent. Dat regel je bij Liander, niet bij je installateur.
De hoofdzekering bepaalt hoeveel er door die aansluiting mag. Die zit in je meterkast maar is eigendom van de netbeheerder.
De groepenkast is jouw deel: de groepen, de aardlekschakelaars, de bedrading. Een kast die vol zit is een ander probleem dan een aansluiting die te licht is, en andersom. Je kunt een gloednieuwe groepenkast hebben en alsnog elke winter in het donker staan.
Wie dit onderscheid niet maakt, betaalt soms voor het verkeerde.
De duurste fout: zwaarder dan nodig
Hier zit de grootste verrassing in de tarieven, en die kost mensen structureel geld.
Het verzwaren van één fase naar drie fasen staat bij Liander voor 2026 op € 368,77 inclusief btw. Eenmalig. Daarbovenop komt het werk van je installateur om de groepenkast geschikt te maken, wat afhankelijk van de bestaande situatie al snel tussen de duizend en tweeduizend euro ligt.
Maar het jaarlijkse tarief is waar het interessant wordt. Een aansluiting van 3x25A valt in dezelfde tariefcategorie als een enkelfase-aansluiting: je betaalt jaarlijks niets extra. Ga je één stap verder naar 3x35A, dan spring je naar een andere categorie en loopt het capaciteitstarief op van ongeveer 478 euro naar bijna 1.950 euro per jaar.
Dat is bijna vijftienhonderd euro per jaar, voor de rest van de tijd dat je in dat huis woont, voor capaciteit die je waarschijnlijk niet nodig hebt.
Kies dus nooit zwaarder dan je situatie vraagt. Voor een woning met warmtepomp, inductie en één laadpaal is 3x25A in verreweg de meeste gevallen genoeg.
En soms is er een gratis tussenstap
Minder bekend: het verzwaren van een enkelfase-aansluiting van 1x20A of 1x25A naar 1x35A is bij Liander vaak kosteloos. Dat brengt je van ongeveer 5,75 kW naar zo’n 8 kW.
Dat is geen oplossing als je een laadpaal en een warmtepomp wilt. Maar als het knelpunt alleen de nieuwe inductiekookplaat is, kan dit het probleem voor nul euro wegnemen. Het loont om dat eerst uit te zoeken voordat je aan een volledige verzwaring begint.
Het alternatief waar bijna niemand naar vraagt
Er is nog een route, en die wordt zelden voorgesteld omdat er minder aan te verdienen valt: zorgen dat de pieken elkaar niet raken.
Je hebt namelijk vrijwel nooit alles tegelijk nodig. De auto staat tien uur aan de laadpaal terwijl hij er drie nodig heeft. De warmtepompboiler kan om het even wanneer opwarmen. De wasmachine heeft geen haast.
Een laadpaal met load balancing meet wat de rest van de woning op dat moment trekt en regelt zichzelf terug. Kookt er iemand, dan laadt de auto even langzamer. Is de keuken klaar, dan gaat het vermogen weer omhoog. Je merkt er niets van, want de auto is ’s ochtends toch vol.
Breid je dat uit naar de boiler, de warmtepomp en de huishoudelijke apparaten, dan blijft het totale piekvermogen binnen wat je bestaande aansluiting aankan. In een flink deel van de gevallen maakt dat een verzwaring overbodig — of het stelt hem uit tot een moment dat het beter uitkomt.
Dat is ook de reden dat wij bij een verzwaringsvraag altijd eerst willen weten wat er werkelijk gebeurt in de woning. Een aansluiting verzwaren is een prima oplossing als het nodig is. Het is een dure oplossing als het niet nodig is.
Plan er tijd voor in
Netbeheerders hebben het druk, en dat merk je aan de doorlooptijden. Reken bij een verzwaring op enkele maanden tussen aanvraag en uitvoering, afhankelijk van je regio en de situatie ter plaatse.
Dat is vooral relevant als je verbouwt. De keuken staat er al, de warmtepomp is besteld, en dan blijkt dat je aansluiting nog drie maanden op zich laat wachten. Vraag het aan zodra de plannen vaststaan, niet als het werk begint.
Wat je zelf kunt nakijken
Open je meterkast en kijk naar de hoofdzekering. Staat daar 1x25A, 1x35A of 3x25A? Veel mensen die denken enkelfase te hebben, blijken al drie fasen te hebben vooral in woningen uit de jaren tachtig en later waar elektrisch koken al was voorzien. Dan is er misschien helemaal geen verzwaring nodig, alleen een aanpassing in de kast.
Tel daarna op wat er de komende jaren bij komt. Een laadpaal, een warmtepomp, misschien een tweede auto of airconditioning. Die optelsom bepaalt wat je nodig hebt, niet wat je nu verbruikt.
Tot slot
Wij vernieuwen meterkasten volgens NEN 1010 en meet elke installatie na oplevering door. Maar we kijken eerst naar het geheel: wat er aan vermogen binnenkomt, wat eruit gevraagd wordt, en of dat slimmer verdeeld kan worden voordat er iets verzwaard hoeft te worden.
Twijfel je of je installatie klaar is voor wat je van plan bent? Neem contact op voor een vrijblijvend adviesgesprek dan weet je in ieder geval wat je situatie is voordat je ergens aan begint.
